ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ

Μετά από 10 χρόνια παραμονής σε μια από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως μονάδες ογκολογικής χειρουργικής στην Γαλλία, ως «senior» χειρουργός, μπορώ να διαβεβαιώσω τους ασθενείς, μετά από μερικές χιλιάδες πλέον ογκολογικών επεμβάσεων, η σωστή στρατηγική, ο κατάλληλος συνδυασμός όλων των θεραπευτικών δυνατοτήτων, η σωστή εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων που πηγάζει από την εμπειρία, δίδουν την ίαση σε ογκολογικά περιστατικά, σε βαθμό αδιανόητο μερικά χρόνια νωρίτερα

Τα τελευταία χρόνια ο παγκόσμιος πληθυσμός βλέπει με δέος τη ραγδαία αύξηση της εμφάνισης νέων περιπτώσεων με καρκίνο.  Σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει στον οικογενειακό ή κοινωνικό του περίγυρο κάποιον, ο οποίος αντιμετωπίζει πρόβλημα νεοπλασματικής νόσου.

Για παράδειγμα κάθε χρόνο στην Ευρώπη ανακαλύπτονται 450.000 περίπου νέες περιπτώσεις καρκίνου του παχέoς εντέρου.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ

Ο καρκίνος είναι ένα παθολογικό άθροισμα κυττάρων που μπορούν να έχουν συμπαγή ή διάσπαρτη μορφή. Ο όρος αυτός δεν αφορά μία και μόνο ασθένεια αλλά περιγράφει μία ομάδα ασθενειών με κοινό παρανομαστή τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό παθολογικών κυττάρων.

Ο ανθρώπινος οργανισμός, o οποίος αποτελείται από δισεκατομμύρια κύτταρα, έχει εκπληκτικούς μηχανισμούς που ρυθμίζουν τον πολλαπλασιασμό, την ανάπτυξη, την διαφοροποίηση και την καταστροφή των φυσιολογικών κυττάρων.

Οι καρκινικοί ιστοί διαφεύγουν από κάθε μηχανισμό ελέγχου, με αποτέλεσμα να υπερτερούν έναντι των φυσιολογικών κυττάρων και στο τέλος να προκαλούν το θάνατο του οργανισμού.

Οι υπεράνθρωπες προσπάθειες των επιστημόνων και ερευνητών του πλανήτη, στοχεύουν στην κατανόηση αυτών των μηχανισμών, την καταπολέμησή τους και την ανάπτυξη στρατηγικής πρόληψης  και θεραπείας.

ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΟΓΚΟΙ

Οι κακοήθεις όγκοι λοιπόν, που αποτελούν και το θέμα μας, χαρακτηρίζονται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και τάση διασποράς μέσω του αίματος ή της λέμφου, η οποία θα δημιουργήσει και τις μεταστάσεις, δηλαδή εντοπίσεις του καρκίνου σε θέσεις απομακρυσμένες από την πρωτοπαθή εστία.

Υπάρχουν πάνω από 200 διαφορετικοί τύποι καρκίνου που αφορούν το ανθρώπινο σώμα.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΑΙΤΙΕΣ

Οι αιτίες του καρκίνου είναι πολλές, μερικές έχουν την προέλευσή τους στα ίδια μας τα γονίδια, άλλες καθορίζονται από κληρονομικούς παράγοντες τις περισσότερες όμως τις συναντάμε κάθε μέρα στο περιβάλλον μας ή στις συνήθειές μας και αναφέρομαι στο κάπνισμα, στη διατροφή, στην έκθεση σε ακτινοβολία, την παχυσαρκία, την απουσία σωματικής δραστηριότητος ή στα μολυσμένα αστικά περιβάλλοντα που ζούμε.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν απευθείας βλάβη στα γονίδια ή να δράσουν σα συνεργοί σε προϋπάρχουσες γονιδιακές βλάβες, χωρίς να ξεχνάμε και την ανοσοκαταστολή δηλαδή την μείωση των αμυντικών μηχανισμών του οργανισμού, η οποία είναι κυρίως αποτέλεσμα του τρόπου ζωής.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

Ο καρκίνος αποτελεί ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα και η συστηματική διάγνωσή του στον ελληνικό πληθυσμό, απαιτεί τόσο τη λήψη μέτρων από την πλευρά της πολιτείας όσο και την ευαισθητοποίηση όλων μας, ως προς την πρόληψή του.

Η πρόληψη του καρκίνου είναι ενσυνείδητη στάση ζωής απέναντι στο πρόβλημα και αφορά την αποφυγή έκθεσης σε παράγοντες κινδύνου και  την τακτική πραγματοποίηση περιοδικών εξετάσεων (check up), οι οποίες μπορούν να ανακαλύψουν τη νόσο πριν αυτή δώσει συμπτώματα.

Όσο πιο πρώιμη είναι η ανακάλυψη του καρκίνου τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες ίασης.

Καρκίνος και Θεραπεία

Η θεραπευτική μας φαρέτρα περιλάμβανε μέχρι τώρα τη χειρουργική, τη χημειοθεραπεία και την ακτινοβολία, σε πολλούς συνδυασμούς και τρόπους εφαρμογής.

Τα τελευταία χρόνια έχουν υπεισέλθει και άλλες θεραπείες, όπως για παράδειγμα η γονιδιακή θεραπεία ή τα αντιαγγειογενετικά φάρμακα, τα οποία έχουν αντικαρκινική δράση μη επιτρέποντας την ανάπτυξη αγγείων, τα οποία τροφοδοτούν τον καρκίνο.

Πλέον η θεραπεία του καρκίνου απαιτεί τη χάραξη στρατηγικής, η οποία προκύπτει από τη συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτων. Έτσι ο ακτινολόγος θα βοηθήσει στην απεικόνιση, την περιγραφή και τη σχέση της καρκινικής μάζας με τα γειτονικά όργανα, ο παθολογοανατόμος θα εξετάσει το τμήμα του όγκου, το οποίο ελήφθη με βιοψία και θα δώσει πολύτιμες πληροφορίες στον κλινικό ογκολόγο για να επιλέξει τα φάρμακα, στον ακτινοθεραπευτή, ο οποίος θα καθορίσει το είδος και τη δόση της ακτινοβολίας και τέλος στον χειρουργό, ο οποίος θα κληθεί, σε όποιες περιπτώσεις ενδείκνυται, να αφαιρέσει τον καρκίνο ή και τις μεταστάσεις του.

Υπάρχουν αδιαμφισβήτητες, πλέον, αρχές στη θεραπεία του καρκίνου που προκύπτουν από θεραπευτικά πρωτόκολλα, τα οποία εφαρμόζονται παγκοσμίως.

Η κακοήθης νόσος προκαλεί φόβο για επικείμενο θάνατο χωρίς αυτό όμως να ισχύει πάντα. Μεγάλες πρόοδοι έχουν συντελεστεί σε συνήθεις κακοήθεις όγκους, όπως του πνεύμονα, του πεπτικού συστήματος, του αίματος και του μαστού.

“Καλύτερα να προλαμβάνεις παρά να θεραπεύεις”

ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Η πρώτη αμυντική πράξη είναι ο τακτικός έλεγχος της υγείας με αιματολογικές, απεικονιστικές, ενδοσκοπικές και κλινικές εξετάσεις. Όλες αυτές οι κατηγορίες εξετάσεων έχουν τη σπουδαιότητά τους  και η κάθε μία την συμβολή της στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου. Βεβαίως δεν είναι δυνατόν ο κάθε πολίτης με τρόπο άναρχο και αυθαίρετο να υποβάλλεται σε σωρεία χρήσιμων ή άχρηστων εξετάσεων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει ένας γιατρός, ο οποίος θα συντονίζει όλες αυτές τις προληπτικές εξετάσεις.

Το είδος αυτών των διαγνωστικών εξετάσεων εξαρτάται από την ηλικία, την κληρονομικότητα ή το αν ο ασθενής ανήκει στις λεγόμενες ομάδες υψηλού κινδύνου.

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Ομάδα υψηλού κινδύνου, όσον αφορά μια κακοήθη πάθηση, χαρακτηρίζονται οι άνθρωποι, οι οποίοι λόγω της κληρονομικότητας ή λόγω των περιβαλλοντικών συνθηκών, έχουν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν ένα νεόπλασμα. Για παράδειγμα, εάν κάποιος έχει στο άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον πάσχοντες από καρκίνο του παχέως εντέρου, θα πρέπει οι κολονοσκοπήσεις να αρχίζουν σε ηλικία 40 ετών και όχι 50 ετών, όπως στον υπόλοιπο πληθυσμό. Το ίδιο ισχύει και για τον καρκίνο του μαστού.

Πολύ σημαντική είναι η πρόληψη του καρκίνου υιοθετώντας έναν «υγιεινό» τρόπο ζωής. Οι πρόγονοί μας με τη λέξη «μέτρον» έδωσαν με σαφήνεια το στίγμα. Δεν χρειάζεται ασκητικός τρόπος ζωής, πρέπει να ζούμε στην εποχή μας αλλά να αποφεύγουμε, εκ πεποιθήσεως, την έκθεση σε αποδεδειγμένα καρκινογόνα, όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ, την  κατανάλωση τροποποιημένων τροφών με συντηρητικά και χρωστικές, την υπερβολική έκθεση στον ήλιο, την αλόγιστη έκθεση σε τοξικούς παράγοντες όπως διαλύτες ή άλλα παράγωγα του πετρελαίου κ.α. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η κατάθλιψη και το άγχος, μειώνοντας τις άμυνες του οργανισμού,  μπορούν να αποτελέσουν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη νεοπλασμάτων.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Αν λοιπόν διαγνωστεί ο καρκίνος, ο ασθενής πρέπει να αναπτύξει μια στάση «μαχητού», αισιόδοξη, διώχνοντας τον πανικό και την απελπισία.

Όλοι οι πόλεμοι κατά του καρκίνου χάνονται στην πρώτη μάχη, γι’ αυτό ο ασθενής πρέπει να υιοθετήσει μια στάση απέναντι στις προτεινόμενες θεραπείες, η οποία θα του παρέχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνει καλά, ανεξάρτητα από την όποια ταλαιπωρία.

Kανένα θεραπευτικό πρωτόκολλο κατά του καρκίνου δεν είναι ευχάριστο-απλά μερικά είναι λιγότερο ή περισσότερο ανεκτά.

Ο ασθενής σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να γίνει γιατρός του εαυτού του αλλά θα πρέπει να διαλέξει έναν γιατρό, ο οποίος θα συντονίσει τις θεραπευτικές ενέργειες και θα τον ακολουθήσει σε όλη τη «μάχη» για να κερδίσει την υγεία του.

Επειδή με τις νέες τεχνολογίες τα νέα φάρμακα, τις νέες χειρουργικές ενδείξεις, η επιλογή της σωστής θεραπείας, πρέπει να γίνεται πλέον μόνο από ογκολογικό συμβούλιο. Ο ασθενής πρέπει να απαιτήσει την συζήτηση της περιπτώσεώς του, όσο απλή ή σύνθετη και να είναι, στο ογκολογικό συμβούλιο. Το τελευταίο αποτελείται από μια ομάδα  ειδικευμένων γιατρών, με γνωστικό αντικείμενο την ογκολογία, την οποία υπηρετούν σε διάφορους τομείς. Ο κάθε ένας από αυτούς τους γιατρούς θα συνεισφέρει με την επιστημονική του γνώση και εμπειρία στη χάραξη της ορθής θεραπευτικής στρατηγικής.

Ο όρος στρατηγική έχει μεγάλη σημασία διότι καθορίζει την αλληλουχία των θεραπευτικών πράξεων, το είδος των φαρμάκων ή των θεραπειών, οι οποίες μπορεί να είναι επεμβατικές, ακτινοθεραπευτικές ή ενδοσκοπικές και πρέπει να τηρηθεί μέχρι τέλους. Συνήθως οι όποιες παρεκκλίσεις μειώνουν το τελικό καλό αποτέλεσμα.

Τα «όπλα» για την αντιμετώπιση του καρκίνου είναι τα φάρμακα, γνωστότερα σαν χημειοθεραπείες, τα οποία τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει και σαν τρόπος χορήγησης αλλά και σαν δραστικές ουσίες, αποκτώντας μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και μικρότερες παρενέργειες. Η ακτινοβολία, η οποία έχει να παρουσιάσει ακριβέστερα και πλέον αποτελεσματικά μηχανήματα, όπως το cyberknife, έχουν εξαιρετική απόδοση για συγκεκριμένα νεοπλάσματα.

Οι γονιδιακές θεραπείες δίχως ευρεία κλινική εφαρμογή ακόμη, υπόσχονται πολλά με τη δράση τους στο DNA χτυπώντας το κακό, πραγματικά, στη ρίζα του.

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Η χειρουργική τα τελευταία χρόνια έχει να επιδείξει ιλιγγιώδη πρόοδο τόσο από θέμα τεχνικής όσο και τεχνολογικής προόδου.

Πολλά νεοπλάσματα σήμερα χειρουργούνται λαπαροσκοπικά ή θωρακοσκοπικά. Η λαπαροσκόπηση αποτελεί ένα όπλο τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία του καρκίνου. Σήμερα, για παράδειγμα, οι περισσότερες περιπτώσεις για καρκίνο του παχέως εντέρου χειρουργούνται λαπαροσκοπικά με ελάχιστη κάκωση για τον οργανισμό και μεγάλη ογκολογική ασφάλεια.

Η χειρουργική όμως σε δυο θεραπευτικά πεδία έχει αλλάξει πραγματικά τα δεδομένα:

  • Θεραπεία των μεταστάσεων
  • Γενικευμένη περιτοναϊκή καρκινομάτωση.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

Η ύπαρξη μεταστάσεων αποτελούσε τη βεβαιότητα κακής εξέλιξης. Σήμερα οι μεταστάσεις υπό προϋποθέσεις, μπορούν να θεραπευτούν και έτσι να σωθεί η ζωή του ασθενούς. Οι σημερινές τεχνικές, όπως η χειρουργική με εξωσωματική κυκλοφορία στο όργανο ή ακόμη η χειρουργική του οργάνου έξω από το ανθρώπινο σώμα (ex vivo), με χρήση ραδιοσυχνότητας, μια μορφή ενέργειας, η οποία μπορεί να καταστρέψει επιλεκτικά μια μετάσταση στο ήπαρ, στον πνεύμονα ή στα οστά, σεβόμενη τον υγιή ιστό, είναι ένα παράδειγμα των πλεονεκτημάτων της τεχνολογικής προόδου στον τομέα της θεραπείας των μεταστάσεων.

Βεβαίως, σε καμία περίπτωση η χειρουργική θεραπεία των μεταστάσεων δεν είναι μια απλή υπόθεση. Απαιτεί συνεργασία εκ μέρους των ασθενών και πολύ καλό θεραπευτικό σχεδιασμό. Το καλό έργο της χειρουργικής, συμπληρώνουν: η χημειοθεραπεία, η οποία μπορεί να είναι είτε "συστηματική", δηλαδή να χορηγείται από φλέβα με κυκλοφορία του φαρμάκου σε όλο τον οργανισμό, είτε περιοδική δηλαδή η κυκλοφορία του φαρμάκου να αφορά μόνο το όργανο που πάσχει από μεταστάσεις.

Εξαιρετικός σύμμαχος στη θεραπεία των μεταστάσεων είναι και η ακτινοθεραπεία, η οποία με τα τεχνικά μέσα που διαθέτουμε σήμερα, μπορεί να εξαφανίσει μεταστάσεις στον εγκέφαλο ή στα οστά, εκ των οποίων ιδίως στον εγκέφαλο, η χειρουργική προσπέλασης είναι εξαιρετικά δυσχερής.

Οι μεταστάσεις στον πνεύμονα χειρουργούνται πλέον, ευχερώς είτε ανοιχτά, είτε θωρακοσκοπικά (δηλαδή χωρίς να ανοιχτεί ο θώρακας, από πολύ μικρές οπές).

ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΚΑΡΚΙΝΟΜΑΤΩΣΗ

Η δεύτερη μεγάλη πρόοδος που έχει συντελεστεί στη χειρουργική του καρκίνου αφορά τη θεραπεία της περιτοναϊκής καρκινομάτωσης, δηλαδή τη διάσπαρτη εντόπιση των καρκινικών κυττάρων μέσα στην κοιλιά.

Μετά από πολύωρες επεμβάσεις αφαιρούνται μία, προς μία οι καρκινικές εντοπίσεις. Κατόπιν με χημειοθεραπεία όλη η περιτοναϊκή κοιλότητα "ξεπλένεται" για μια ώρα περίπου, με καρκινοτοξικά φάρμακα σε θερμοκρασία 42,5 βαθμών, για να εξουδετερωθούν και τα εναπομείναντα αόρατα κύτταρα. Το αποτέλεσμα είναι η ίαση του ενός στους 3 ή 4 ασθενείς.

Οι βιοψίες των ιστών, όπου χρειάζονται, επιβεβαιώνουν τη διάγνωση και κατόπιν την καλή πρόοδο της θεραπείας.

Οι καρκινικοί δείκτες είναι ουσίες που εκκρίνονται από τα νεοπλάσματα και η παρακολούθησή τους δίνει αξιόπιστες πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Υπάρχουν δυστυχώς περιπτώσεις που παρ’ όλες τις προσπάθειες, η νόσος προχωρά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προσπάθεια των γιατρών έχει σα στόχο την διασφάλιση καλύτερης ποιότητας ζωής.

Το σκεπτικό είναι ότι «πρέπει να δίνουμε ζωή στις μέρες και όχι μέρες στη ζωή».

Πιστεύω πως, για λόγους ηθικής, όταν έχουν ξεπεραστεί οι δυνατότητες της θεραπείας, η αξιοπρεπής επιβίωση του ασθενούς, χωρίς πόνο και με σεβασμό στην προσωπικότητά του, είναι το χρέος των θεραπόντων.

Τις τελευταίες δεκαετίες «γίνονται πράγματα» για την θεραπεία του καρκίνου. Η πρόοδος φέρνει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα για εκατομμύρια καρκινοπαθείς, οι οποίοι κερδίζουν ζωή και χαμόγελο.