ΙΚΤΕΡΟΣ (ΧΡΥΣΗ)

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΙΚΤΕΡΟΣ

Ο ίκτερος («χρυσή» για πολλούς ανθρώπους), είναι μια κίτρινη ή κιτρινωπή χρώση του δέρματος, η οποία οφείλεται σε μια αύξηση της συγκέντρωσης της χολερυθρίνης, μέσα στο αίμα (υπερχολερυθριναιμία).

Η χολερυθρίνη βρίσκεται στο αίμα υπό «ελεύθερη μορφή» και στο ήπαρ μετατρέπεται χημικά σε «συνδεδεμένη μορφή», για να μπορέσει να περάσει το φίλτρο του νερού.

Στον υγιή άνθρωπο η ολική χολερυθρίνη του αίματος (δηλαδή το άθροισμα της «ελεύθερης» και «μη ελεύθερης» χολερυθρίνης) αντιπροσωπεύει κυρίως το επίπεδο της «ελεύθερης» χολερυθρίνης, της οποίας η κύρια προέλευση είναι η αποδόμηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Η αύξηση της χολερυθρίνης στο αίμα που προκαλεί τον ίκτερο, μπορεί να οφείλεται τόσο στην «ελεύθερη» όσο και στη «μη ελεύθερη» μορφή χολερυθρίνης ή και στις δύο.

ΑΙΤΙΕΣ ΙΚΤΕΡΟΥ

  • Ίκτερος λόγω αύξησης της «ελεύθερης» χολερυθρίνης

Ο ίκτερος με «ελεύθερη» χολερυθρίνη οφείλεται συνήθως, είτε σε μια αύξηση της αποδόμησης των ερυθρών (αιμόλυνση ή λοίμωξη) ή στη μείωση της ικανότητας του ήπατος να την μετατρέψει σε «μη ελεύθερη».

  • Ίκτερος λόγω αύξησης της «μη ελεύθερης» χολερυθρίνης

Η χολόσταση, δηλαδή η μείωση ή η παύση της έκκρισης χολής από το ήπαρ, είναι η πιο συχνή αιτία ίκτερου με «μη ελεύθερη» χολερυθρίνη.

  • Χολόσταση με εμπόδιο στα χοληφόρα

Η χολόσταση μπορεί να οφείλεται σε ένα εμπόδιο των χοληφόρων, μεγάλης διαμέτρου, τα οποία είναι ορατά με τις τεχνικές της απεικόνισης ή σε επίπεδο χοληφόρων μικρής διαμέτρου, τα οποία είναι ορατά μόνο με εξέταση του ήπατος στο μικροσκόπιο.

  • Η απόφραξη χοληδόχου πόρου

Είναι η πιο συχνή αιτία δημιουργίας ίκτερου. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ο καρκίνος της κεφαλής του παγκρέατος, ο καρκίνος των χοληφόρων ή η παρουσία λίθων (χοληδόχο-λιθίαση).

Άλλες αιτίες λιγότερο συχνές είναι: μετεγχειρητική στένωση των χοληφόρων, πίεση των χοληφόρων από λεμφαδένες, φλεγμονώδεις παθήσεις των χοληφόρων.

Η απόφραξη των χοληφόρων μικρής διαμέτρου πρέπει να είναι διάχυτη, για να προκαλέσει ίκτερο. Οι κύριες αιτίες είναι η πρωτοπαθής χολική κίρρωση και οι χολαγγειίτιδες (για παράδειγμα η σκληρυντική χολαγγειίτιδα, η οποία προκαλεί φλεγμονή όλου του ενδοηπατικού χοληφόρου δέντρου).

  • Χολόσταση χωρίς απόφραξη των χοληφόρων.

Πρόκειται για μια βλάβη σε κυτταρικό επίπεδο. Σπάνια γενετικά προβλήματα μπορούν να προκαλέσουν χολόσταση στην παιδική ηλικία, η οποία θα εξελιχθεί σε κίρρωση.

Η μείωση της μεταφοράς των ουσιών που συνθέτουν τη χολή σε κυτταρικό επίπεδο, μπορεί να παρατηρηθεί και στη διάρκεια φλεγμονωδών παθήσεων όπως στις ιογενείς ηπατίτιδες ή στις ηπατίτιδες από φάρμακα ή αλκοόλ.

ΙΚΤΕΡΟΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ

Συχνά, ο ίκτερος οφείλεται στη συνύπαρξη πολλών από τους παράγοντες που προαναφέραμε. Αφορά ασθενείς με κίρρωση, οι οποίοι βρίσκονται σε βαριά κατάσταση, συχνά με προβλήματα λοίμωξης.

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΙΚΤΕΡΟΥ

ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΑ

Η εγκεφαλοπάθεια οφείλεται στην τοξικότητα της «ελεύθερης» χολερυθρίνης προς τον εγκέφαλο. Επί παραδείγματι, είναι χαρακτηριστικός ο ίκτερος των νεογέννητων, στα οποία ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στην απότομη και σημαντική αύξηση της χολερυθρίνης.

ΧΟΛΕΙΑΓΓΕΙΙΤΙΔΑ

Η χολαγγειίτιδα, χαρακτηρίζεται από μια μικροβιακή λοίμωξη της χολής και των χοληφόρων και σχεδόν πάντα οφείλεται σε μια λιθίαση του χοληδόχου πόρου ή των ενδοηπατικών χολαγγείων μεγάλης διαμέτρου.

ΚΙΡΡΩΣΗ ΜΕ ΙΚΤΕΡΟ Η' ΟΞΕΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΜΕ ΙΚΤΕΡΟ

Σε περίπτωση κίρρωσης, όποιας αιτιολογίας και αν είναι αυτή, η εμφάνιση ίκτερου μπορεί να οφείλεται σε επιβαρυντικούς παράγοντες όπως η εξέλιξη της πάθησης που προκάλεσε την κίρρωση ή η ύπαρξη μιας επιπλοκής όπως η λοίμωξη ή η αιμορραγία. Όλοι αυτοί οι επιβαρυντικοί παράγοντες πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα.

Όταν έχουμε οξεία ηπατική ανεπάρκεια με ίκτερο, τα επίπεδα των τρανσαμινασών (SGOT, SGPT) στο αίμα είναι πολύ αυξημένα πάνω από 20 φορές (από το φυσιολογικό).

Η διάγνωση ηπατικής ανεπάρκειας βασίζεται στη μείωση της σύνθεσης λευκωμάτων και των παραγόντων πήξεως. Οι αιτίες μπορεί να είναι τοξικές, φαρμακευτικές ή ιογενείς.

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ - ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Η διαγνωστική προσπέλαση για ένα ίκτερο βασίζεται στη συνέντευξη με τον ασθενή (πόνος, χρωματισμός των ούρων…), στην κλινική του εξέταση και σε μερικές απλές εξετάσεις αίματος, που θα δώσουν σημαντικές πληροφορίες.

  • Η ιατρική απεικόνιση:είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη διάγνωση και τη θεραπευτική επιλογή όλων των μορφών ίκτερου.
  • Ο υπέρηχος:μπορεί να θέσει διάγνωση λιθίασης ή απόφραξης των χοληφόρων. Δίνει πληροφορίες για την ποιότητα του ηπατικού παρεγχύματος και την κατάσταση των αγγείων του ήπατος.
  • Η αξονική τομογραφία:με ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού, η οποία επιτρέπει μια εξαιρετική περιγραφή των παθήσεων του παγκρέατος ή άλλων βλαβών, τα οποία πιέζουν ή διηθούν τα χοληφόρα.
  • Η μαγνητική τομογραφία:μπορεί να είναι εξέταση επιλογής, για την απεικόνιση του ενδο- και εξω-ηπατικού χοληφόρου δέντρου.
  • Ο ενδοσκοπικός υπέρηχος: ο οποίος γίνεται υπό αναισθησία, επιτρέπει τη λεπτομερή περιγραφή των παθήσεων της εξωηπατικής μοίρας των χοληφόρων, του παγκρέατος και του δωδεκαδακτύλου, επιτρέποντας και τη λήψη βιοψιών.
  • ERCP:είναι μια ενδοσκοπική πράξη, η οποία γίνεται με τον ίδιο τρόπο της γαστροσκόπησης και συνίσταται στη σκιαγράφηση των χοληφόρων με μεγαλύτερη αξιοπιστία, από ότι οι άλλες απεικονίσεις. Μπορεί να έχει και θεραπευτικό χαρακτήρα διότι με την ERCP μπορούν να αφαιρεθούν λίθοι ή να τοποθετηθούν stents, με σχετικά μικρό κίνδυνο πρόκλησης παγκρεατικής αντίδρασης.
  • Η διαδερμική χολαγγειογραφία (ή διηπατική):γίνεται με παρακέντηση των χοληφόρων, υπό αξονικό ή υπέρηχο δια του δέρματος και εφαρμόζεται όταν δεν είναι δυνατή η ERCP.